Zespół Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie prowadzi kompleksowe badania nad funkcjonowaniem ekosystemów mokradłowych, koncentrując się na ocenie skuteczności działań ochrony czynnej, zachowaniu bioróżnorodności oraz procesach warunkujących stabilność środowisk torfowiskowych. Szczególną uwagę poświęca analizie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleb oraz wód mokradłowych, a także ocenie wpływu stopnia uwodnienia siedlisk na różnorodność biologiczną.
Badania obejmują również ocenę procesów związanych z obiegiem węgla, w tym emisji dwutlenku węgla (CO₂), zdolności torfowisk do sekwestracji węgla oraz zmian zachodzących w cyklach biogeochemicznych. Istotnym elementem prowadzonych prac jest oznaczanie aktywności enzymatycznej gleb jako wskaźnika jakości środowiska i intensywności procesów biologicznych. Równolegle realizowane są badania nad zanieczyszczeniem torfowisk metalami ciężkimi, ich akumulacją w glebach, wodach i roślinach oraz wpływem tych zanieczyszczeń na funkcjonowanie ekosystemów mokradłowych.
Wyniki badań publikowane przez zespół URK dostarczają naukowych podstaw do ochrony, renaturyzacji i zrównoważonego zarządzania mokradłami, podkreślając ich znaczenie dla ochrony bioróżnorodności, poprawy jakości środowiska oraz łagodzenia skutków zmian klimatu.
W badaniu przeprowadzonym na 255 torfowiskach w Polsce analizowano zależności pomiędzy właściwościami gleb torfowych a składem chemicznym roślin. Oceniono stosunki stechiometryczne pierwiastków biogennych (C:N) oraz relacje między składnikami pokarmowymi w różnych typach gleb organicznych. Wyniki wskazują, że stopień rozkładu torfu istotnie wpływa na obieg składników odżywczych oraz funkcjonowanie ekosystemów mokradłowych. Zidentyfikowane wskaźniki stechiometryczne mogą być wykorzystywane do oceny stanu torfowisk, monitorowania procesów degradacji oraz skuteczności działań renaturyzacyjnych.
Piaszczyk W., Szlachta A., Łyszczarz S., Szymański N., Jasik M., Żelazny M., Małek S., Lasota J., Błońska E. (2026). Stoichiometry of peatlands and plants: Mutual interactions in biogeochemical cycles. Geoderma, 466, 117687.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016706126000157Badanie objęło 233 torfowiska rozmieszczone na terenie całej Polski i koncentrowało się na ocenie zawartości metali ciężkich w wodach powierzchniowych różnych typów torfowisk. Wykazano, że właściwości hydrochemiczne, zwłaszcza odczyn wody, przewodnictwo elektrolityczne oraz zawartość węgla organicznego, istotnie wpływają na mobilność i stężenie metali ciężkich. Torfowiska wysokie charakteryzowały się większą zmiennością stężeń kadmu, miedzi, ołowiu i cynku, natomiast torfowiska zasilane wodami gruntowymi częściej wykazywały podwyższone stężenia żelaza i manganu.
Łyszczarz S., Szymański N., Jasik M., Piaszczyk W., Szlachta A., Żelazny M., Błońska E., Lasota J., Małek S. (2026). How the Physical and Chemical Properties Affect the Heavy Metal Content in Surface Water in Different Types of Peatlands. Land Degradation & Development.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ldr.70633Badanie objęło 277 torfowisk w Polsce i miało na celu ocenę stopnia zanieczyszczenia gleb torfowych metalami ciężkimi oraz identyfikację czynników wpływających na ich akumulację. Wykazano, że zawartość metali ciężkich jest silnie związana z właściwościami chemicznymi gleb, zwłaszcza odczynem, zawartością węgla organicznego oraz stężeniem kationów zasadowych. Najwyższe poziomy zanieczyszczenia odnotowano w torfowiskach silnie rozłożonych, szczególnie na obszarach południowej Polski podlegających większej presji antropogenicznej.
Piaszczyk W., Szlachta A., Łyszczarz S., Szymański N., Jasik M., Żelazny M., Małek S., Lasota J., Błońska E. (2025). The effect of soil chemical properties and ecological implications on the distribution of heavy metals in different types of peatland. Ecological Indicators, 178, 113922.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1470160X25008520Badanie przeprowadzone na 262 torfowiskach oceniało zawartość metali ciężkich i pierwiastków biogennych w igłach świerka pospolitego i sosny zwyczajnej. Analizy wykazały, że akumulacja metali ciężkich w tkankach roślin jest w większym stopniu związana z depozycją atmosferyczną niż z właściwościami gleb torfowych. Wyniki potwierdzają przydatność świerka i sosny jako organizmów wskaźnikowych w monitoringu środowiskowym oraz dostarczają informacji o obiegu pierwiastków w ekosystemach mokradłowych.
Szymański N., Łyszczarz S., Jasik M., Piaszczyk W., Szlachta A., Żelazny M., Błońska E., Lasota J., Małek S. (2026). Concentrations of heavy metals and biogenic elements in needles of Norway spruce and Scots pine from Polish peatlands. Scientific Reports.
https://www.nature.com/articles/s41598-026-51610-yBadanie wykorzystuje zobrazowania satelitarne Landsat oraz dane klimatyczne do oceny zmian zachodzących w rezerwacie Bagna Izbickie w latach 1984–2024. W ciągu czterech dekad powierzchnia otwartych siedlisk torfowiskowych zmniejszyła się z 37% do 10%, podczas gdy udział powierzchni leśnych wzrósł z 52% do blisko 84%, wskazując na intensywną sukcesję drzewiastą. Wyniki podkreślają konieczność prowadzenia działań renaturyzacyjnych i potwierdzają wysoką przydatność metod teledetekcyjnych w długoterminowym monitoringu mokradeł.
Cichosz R., Łyszczarz S., Jasik M., Szymański N., Małek S. (2026). Four decades of hydroclimate-driven change and ecological condition in a Baltic raised bog assessed with Landsat and RSEI. Scientific Reports, 16, 14912.
https://www.nature.com/articles/s41598-026-44890-x
Chcesz lepiej rozumieć funkcjonowanie ekosystemów i skuteczniej chronić cenne siedliska przyrodnicze? Studia podyplomowe "Siedliskoznawstwo" są skierowane do specjalistów zajmujących się ochroną ekosystemów, siedlisk przyrodniczych i mokradeł, monitoringiem środowiska oraz działaniami z zakresu ochrony i renaturyzacji przyrody.
Program studiów został opracowany przez ekspertów zaangażowanych w realizację projektu WETLANDS i odpowiada na aktualne wyzwania związane z ochroną różnorodności biologicznej, zmianami klimatu oraz renaturyzacją ekosystemów. Łączy wiedzę z zakresu ekologii, botaniki, gleboznawstwa, hydrologii, leśnictwa i ochrony przyrody, oferując uczestnikom kompleksowe spojrzenie na funkcjonowanie siedlisk przyrodniczych.
Zajęcia prowadzi interdyscyplinarna kadra naukowa i ekspercka reprezentująca czołowe ośrodki badawcze i instytucje zajmujące się ochroną przyrody w Polsce. Program obejmuje zarówno wykłady, jak i zajęcia terenowe oraz warsztaty praktyczne, podczas których uczestnicy zdobywają umiejętności niezbędne do rozpoznawania, klasyfikacji, monitorowania oraz oceny stanu siedlisk przyrodniczych, a także planowania działań ochronnych i renaturyzacyjnych.
Dodatkową wartością studiów jest możliwość wymiany doświadczeń i budowania sieci współpracy pomiędzy specjalistami z różnych sektorów i regionów Polski. Tworzy to przestrzeń do nawiązywania nowych kontaktów zawodowych, realizacji wspólnych inicjatyw oraz wdrażania najlepszych praktyk w zakresie ochrony środowiska.
Zapraszamy do udziału w kolejnych edycjach studiów podyplomowych "Siedliskoznawstwo" i wspólnego rozwijania kompetencji niezbędnych do skutecznej ochrony przyrody i zrównoważonego zarządzania zasobami środowiska.